อารามบอย | The Cloud Podcast

‘วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร’ จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นวัดสำคัญของภาคใต้มายาวนาน ผู้คนเดินทางมาสักการะพระบรมธาตุ ทำบุญ และร่วมประเพณีต่าง ๆ ที่สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ก่อนที่ในปี 2026 UNESCO จะขึ้นทะเบียนวัดแห่งนี้เป็นมรดกโลก รายการอารามบอยในตอนนี้ จึงชวน นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช มาเล่าถึงเบื้องหลังการผลักดันให้วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของคนในพื้นที่หลายฝ่าย และกลายเป็นกรณีศึกษาว่าจะขับเคลื่อนพื้นที่ประวัติศาสตร์ของตัวเอง พร้อมผลักดันสู่การยอมรับในระดับนานาชาติได้อย่างไร จากเรื่องมรดกโลก คุณหมอบัญชายังพาไปดูความหมายของพระบรมธาตุในอีกหลายด้าน เริ่มจากองค์พระธาตุตั้งแต่ฐานถึงยอด ซึ่งเขาตีความว่าส่วนต่าง ๆ เชื่อมโยงกับหลักธรรมอย่างอริยสัจ 4 มรรคมีองค์ 8 และพระนิพพาน จึงอาจมององค์พระธาตุได้มากกว่างานสถาปัตยกรรมหรือสถานที่สำหรับสักการะ เพราะรายละเอียดบางส่วนยังสื่อถึงหลักธรรมทางพุทธศาสนาด้วย ภายในวัดยังมีรายละเอียดอีกหลายอย่างที่คนทั่วไปอาจไม่ทันสังเกต ทั้งจารึกการถวายทองที่กล่าวถึงความปรารถนาจะถึงพระนิพพาน ภาพพุทธประวัติตอนเจ้าชายสิทธัตถะเสด็จออกผนวช…

รายการอารามบอยตอนนี้ พาเข้าไปสำรวจ วัดบวรสถานสุทธาวาส หรือ ‘วัดพระแก้ววังหน้า’ เพื่อทำความรู้จัก ตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล หรือ ‘วังหน้า’ ตำแหน่งสำคัญในอดีตที่ประเทศไทยไม่มีอีกแล้ว ผ่านเรื่องราวของสิ่งที่ถูกเตรียมไว้แต่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง ตั้งแต่พระอุโบสถจตุรมุขที่เดิมมีพระดำริให้สร้างเป็นยอดปราสาท ไปจนถึงพระพุทธสิหิงค์ที่เคยมีพระราชดำริให้อัญเชิญมาประดิษฐาน แต่สุดท้ายไม่เคยมาอยู่ที่นี่ ภายในพระอุโบสถยังเต็มไปด้วยจิตรกรรมที่พาเราออกจากกรุงเทพฯ ไปไกลถึงลังกา ทั้งเรื่องพระอดีตพุทธเจ้า ตำนานพระพุทธสิหิงค์ ยักษ์ นาค และภาพโลกที่คนสยามรู้จักเมื่อเกือบ 200 ปีก่อน หลังยกเลิกตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล วัดแห่งนี้ก็เปลี่ยนบริบทตาม อาคารส่วนใหญ่ถูกรื้อ เหลือพระอุโบสถที่ครั้งหนึ่งเคยถูกใช้เป็นพระเมรุพิมานสำหรับตั้งพระศพเจ้านายชั้นสูง ทำไมวัดแห่งนี้จึงถูกเรียกว่า ‘วัดพระแก้ววังหน้า’ ทั้งที่ไม่เคยมีพระแก้วมรกต พระอุโบสถหลังนี้บอกอะไรเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างวังหลวงกับวังหน้า และถ้ามีโอกาสเข้าไปชมเพียงครั้งเดียว มีอะไรที่ควรเข้าไปดูอะไรเป็นพิเศษ ติดตามทั้งหมดนี้ได้ในรายการอารามบอยตอนนี้ โดย ต้า-ธนภัทร์…

เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อย ฟังดูเหมือนวัตถุดิบทำขนม แต่รู้หรือไม่ว่าในทางพระวินัย สิ่งเหล่านี้ถูกจัดเป็น ‘เภสัช 5’ หรือยารักษาโรค แล้วอาหารมื้อใดที่ช่วยฟื้นกำลังพระโพธิสัตว์ที่ซูบผอมจากการบำเพ็ญทุกรกิริยาให้กลับมามีกำลังก่อนตรัสรู้ หรือ ‘สูกรมัททวะ’ พระกระยาหารมื้อสุดท้ายก่อนเสด็จปรินิพพาน แท้จริงแล้วคือเนื้อหมู เห็ด หรือสมุนไพรกันแน่ เพื่อไขปริศนาเหล่านี้ รายการ อารามบอย จึงชวน ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย คุยกับ จิรณรงค์ วงษ์สุนทร บรรณาธิการบทความไลฟ์สไตล์ The Cloud และเจ้าของรายการ Eat Direction ที่สนใจทั้งประวัติศาสตร์ วัตถุดิบ และการกินอยู่ที่ดี มาเปิดตำรับอาหารในพุทธประวัติ ผ่านหลักฐานจากคัมภีร์ ตำนานที่เล่าสืบต่อกันมา และความรู้เรื่องอาหารในปัจจุบัน เริ่มต้นกันที่ ‘ข้าวมธุปายาส’ ข้าวหุงด้วยน้ำนมที่นางสุชาดานำมาถวายพระโพธิสัตว์ก่อนการตรัสรู้ พร้อมเจาะลึกกรรมวิธีอันซับซ้อนในคัมภีร์ชั้นหลังที่เล่าถึงการคัดน้ำนมจากแม่โคจำนวนมากจนเหลือเพียง 8 ตัว ก่อนนำมาหุงเป็นอาหารรสหวานที่ให้พลังงานสูง อาหารมื้อนี้สำคัญอย่างไรต่อการฟื้นกำลัง…

อยากเขียนกลอน แต่กลัวไม่ติด Google Search และคลังคำก็ไม่อาจเทียบกวีระดับตำนานของสยามประเทศได้ เราจึงขอหยิบยกความงดงามจาก รำพันพิลาป ที่สุนทรภู่พรรณนาถึงความวิจิตรของวัดเทพธิดารามมาเปิดทางก่อน เพื่อให้เนื้อหานี้ได้อรรถรสมากยิ่งขึ้น บานทวารลานแลล้วนลายมุก น่าสนุกในกระหนกดูผกผัน เป็นนาคครุฑยุดเหนี่ยวในเครือวัลย์ รูปยักษ์ยันยืนกอดกระบองกุม รายการอารามบอย กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย ชวน ทอม-จักรกฤต โยมพยอม เจ้าของสำนักพิมพ์ Avocado Books สุดยอดแฟนพันธุ์แท้ของสุนทรภู่ มาเปิดตำรา รื้อทุกความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ พระสุนทรโวหาร (ภู่) กวีเอกของโลก ร่วมไขข้อข้องใจตั้งแต่เรื่องบ้านเกิดที่แท้จริงว่าท่านเป็นคนกรุงเทพฯ ไม่ใช่คนระยอง สุภาษิตสอนหญิง อาจไม่ได้แต่งโดยสุนทรภู่ นิราศภูเขาทอง ไม่ได้ไปวัดสระเกศ ไปจนถึงภาพจำเรื่องครูกวีขี้เมาแห่งโรงเหล้าบางยี่ขัน พร้อมพาไปเจาะลึกความอัจฉริยะทางภาษาในฐานะ ‘ตำนานนักบิดคำ’ ที่โกงพยัญชนะและวรรณยุกต์ เพื่อให้จังหวะกลอนออกมาไพเราะที่สุด (ถ้าเป็นยุคนี้ สุนทรภู่ได้ขึ้นเทรนด์ X ดราม่าแน่นอน) นอกจากนี้ยังชูความโดดเด่นในมุมของการเป็นตัวพ่อช่างสังเกตและสายเมาท์ตัวยง…

เดินทางกันต่อกับบทสรุปทริปแสวงบุญบนเกาะศรีลังกา รายการอารามบอยตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.ณัฐพงศ์ ลาภบุญทรัพย์ วิทยากรด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และทายาทรุ่นที่ 4 ยาดมโป๊ยเซียน จะมารีวิวทริปโสฬสมหาสถานต่อ ในตอนที่ 2 ทั้งคู่จะพาลัดเลาะไปตามสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ซึ่งเป็นที่เก็บวัตถุโบราณในตำนานและเรื่องราวเหนือจินตนาการ ตั้งแต่ กัลยาณีเจดีย์ ที่เก็บรักษาบัลลังก์แก้วจากพญานาค นาคทวีปเจดีย์ สถานที่ระงับศึกพญานาค ทีฆวาปีเจดีย์ กับปาฏิหาริย์สวดมนต์รอดชีวิต มุติงคณเจดีย์ แหล่งบรรจุหยดเหงื่อพระพุทธเจ้าที่กลายเป็นมุก และไฮไลต์สำคัญอย่าง กตรคามเจดีย์ ที่เชื่อกันว่าเป็นสถานที่เก็บรักษาพระขรรค์ (ดาบ) และพระเกศาในคราวเสด็จออกมหาภิเนษกรมน์ พร้อมพาเดินขึ้น ยอดเขาสุมนกูฏ หรือ ศรีปาทะ (Adam’s Peak) เพื่อพิสูจน์รอยพระพุทธบาท รอยเท้าเดียวบนยอดเขาสูงที่ทั้ง 4 ศาสนาหลักของโลก ทั้งพุทธ ฮินดู คริสต์ และอิสลาม ต่างเดินทางมาเคารพกราบไหว้ด้วยความศรัทธาอันเป็นที่สุด พร้อมเรื่องเล่าต้นฉบับพุทธศิลป์ของ วัดมเหยงคณ์ ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีที่มาจาก มหิยังคณเจดีย์ ในเกาะลังกาแห่งนี้…

หากพูดถึงการไปแสวงบุญของชาวพุทธ ภาพจำของคนยุคนี้คือการไปเยือนสังเวชนียสถาน 4 ตำบลที่ ‘อินเดีย-เนปาล’ แต่นั่นคือเทรนด์ใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นหลังจากการขุดค้นของชาวอังกฤษ! เพราะสำหรับคนโบราณในแถบสุวรรณภูมิ (ไทย พม่า ลาว กัมพูชา) จุดหมายปลายทางสูงสุดของการแสวงบุญที่แท้จริงคือ ‘โสฬสมหาสถาน’ แห่งเกาะลังกา รายการอารามบอยตอนนี้กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.ณัฐพงศ์ ลาภบุญทรัพย์ วิทยากรด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และทายาทรุ่นที่ 4 ยาดมโป๊ยเซียน จะมารีวิวทริปโสฬสมหาสถาน และเจาะลึกประวัติศาสตร์ว่าทำไม ‘ศรีลังกา’ ถึงถูกยกให้เป็นดินแดนที่เก็บรักษาพุทธศาสนาแท้ ๆ จากอินเดียไว้ได้สมบูรณ์ที่สุด (สืบทอดจากพระเจ้าอโศกมหาราช) จนกลายเป็นต้นแบบของเจดีย์ช้างล้อม คาถาพาหุง และความเชื่อมากมายในสยาม เปิดตำนานเมืองอนุราธปุระ เมืองหลวงแห่งแรกที่เต็มไปด้วยเรื่องราวสุดอลังการ ตั้งแต่สุวรรณมาลิกเจดีย์ ต้นแบบเจดีย์ช้างล้อมที่เชื่อว่าสร้างครอบรอยพระพุทธบาท เชตวันเจดีย์ สถูปสูงที่สุดในโลก บรรจุรัดประคดของพระพุทธเจ้า มริจวัฏฏิยเจดีย์ที่เกิดจากพระแสงหอกที่ถอนไม่ออก…

‘วัดบรมนิวาสวรวิหาร’ มีพระอุโบสถที่สร้างขึ้นภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์ของ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ตั้งแต่ครั้งยังทรงผนวชในพระนามพระวชิรญาณภิกขุ จนมีชื่อเรียกลำลองอย่างลึกซึ้งว่า ‘วัดนอก’ คู่แฝดของวัดบวรนิเวศวิหารที่เป็นวัดใน ภายในประดิษฐานพระทศพลญาณ พระประธานศิลปะสุโขทัยที่อัญเชิญมาจากเมืองพิษณุโลก และมีจิตรกรรมฝาผนังภาพปริศนาธรรมฝีมือ ขรัวอินโข่ง ช่างพระคนสำคัญที่กล้าปฏิวัติขนบการวาดภาพในวัดไทยทิ้งอย่างสิ้นเชิง ผู้ชมจะได้เห็นตั้งแต่ภาพทัศนียภาพแบบตะวันตกที่ดูขัดตา ทั้งการแข่งม้าที่ลอนดอน เรือฟริเกต และหมอฝรั่ง ไปจนถึงภาพรหัสลับอย่างกลเลขปริศนา 2 แถว และอักษรอริยกะ ท, ญ บนท้องฟ้า รวมถึงการทิ้งความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุเดิม แล้วเอาระบบสุริยจักรวาล ดวงดาว สุริยุปราคา และจันทรุปราคา มาเป็นจิตรกรรมในพระอุโบสถ นอกพระอุโบสถยังมีรายละเอียดให้แกะรอยต่อ ตั้งแต่พระเจดีย์ทรงระฆังที่เข้าไปด้านในได้ บานประตูประดับมุกที่ซ่อนสัญลักษณ์ของรัชกาลที่ 4 และสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ไปจนถึงระเบียงคดพระอสีติมหาสาวก 80 รูป ซึ่งแต่ละจุดทำให้วัดบรมนิวาสเป็นวัดที่ดูเพียงผ่านตาไม่ได้ ต้องค่อย ๆ อ่านทีละชั้น…

วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม มีอาคารประวัติศาสตร์สำคัญที่ซ่อนตัวอยู่ นั่นคือ ‘พระที่นั่งทรงผนวช’ อาคารที่ชะลอมาจากพระบรมมหาราชวังใน พ.ศ. 2442 ซึ่งเดิมทีรัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ประทับเมื่อครั้งทรงผนวช ความพิเศษของพระที่นั่งองค์นี้คือการเป็นขุมทรัพย์ทางศิลปะและประวัติศาสตร์ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปศิลปะล้านนาแบบสิงห์ 2 เชื่อกันว่าเป็นพระพุทธรูปเก่าแก่สำคัญองค์หนึ่งในศิลปะไทย มีพระแท่นบรรทมของรัชกาลที่ 5 และมีจิตรกรรมฝาผนัง 20 ห้องที่บันทึกเหตุการณ์สำคัญในพระราชประวัติของพระองค์ไว้อย่างละเอียด ผู้ชมจะได้เห็นตั้งแต่ภาพเหมือนบุคคลสำคัญที่วาดอย่างสมจริง ฉากการทอดพระเนตรสุริยุปราคาที่หว้ากอ ไปจนถึงภาพเรื่องเล่า ‘รัชกาลที่ 5 ปราบจระเข้’ ที่แม้ไม่พบในพระราชพงศาวดารหรือจดหมายเหตุสำคัญ แต่กลับปรากฏอยู่บนฝาผนังพระที่นั่งแห่งนี้ ปกติพระที่นั่งทรงผนวชไม่เปิดให้เข้าชมทั่วไป แต่จะเปิดให้สาธารณชนเข้าชมในวันที่ 23 ตุลาคม หรือวันปิยมหาราชของทุกปี จึงเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ต่อให้หลายคนเคยไปวัดเบญจมบพิตร ก็อาจยังไม่เคยเห็นงานศิลปะชุดนี้ด้วยตาตัวเอง และนี่คือหนึ่งในเหตุผลที่ The Cloud จัด Walk with The Cloud :…

รายการอารามบอยในตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวน อ.ธีรนันท์ ช่วงพิชิต นักมานุษยวิทยา ผู้เขียนวิทยานิพนธ์ ‘พิธีเจ้าเซ็น’ คุยเรื่องแห่เจ้าเซ็น หรือพิธีอาชูรอ ของชุมชนมุสลิมชีอะห์ในไทย เริ่มจากความหมายและที่มาของชื่อแห่เจ้าเซ็น พิธีไว้อาลัยอิหม่ามฮุเซนในเดือนมูฮัรรอมที่สืบเนื่องจากเหตุการณ์กัรบาลาเมื่อกว่า 1,300 ปีก่อน และเข้ามาอยู่ในสังคมไทยผ่านประวัติศาสตร์ของชุมชนมุสลิมชีอะห์ โดยเฉพาะกลุ่มเชื้อสายเปอร์เซียในสยาม อารามบอยตอนนี้ชวนอ่านความหมายของคำว่า เจ้าเซ็น ซึ่งสันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากเสียง ยา ฮุซัยน์ (يَا حُسَيْن) ในภาษาอาหรับ ใช้รำลึกถึงอิหม่ามฮุเซนในพิธี พร้อมแกะรอยหลักฐานชิ้นสำคัญใน บทเห่เจ้าเซ็น พระราชนิพนธ์กาพย์เห่เรือในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ที่สะท้อนภาพการตั้งพิธีเจ้าเซ็นในเดือนมะหะหร่ำ และการแสดงความอาลัยผ่านการตีอกของผู้ร่วมพิธี ไปจนถึงคำเรียกอย่างแขกเจ้าน้ำตา แขกมัวร์ กะดี และสุเหร่า พร้อมตามร่องรอยชาวเปอร์เซียในราชสำนักสยาม และภาพพิธีชีอะห์ที่ปรากฏอยู่บนจิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถวัดโพธิ์ปฐมาวาส จังหวัดสงขลา นี่คือพิธีที่ทำให้เราเห็นว่า ประวัติศาสตร์ไทยมีศาสนา ภาษา ชุมชน…

รายการอารามบอยในตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวน ช้างน้อย กุญชร ณ อยุธยา แกะรอย ‘วัดเทวราชกุญชรวรวิหาร’ วัดริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่หลายคนรู้จักจากองค์เทวราชเนรมิต หรือเทพทันใจ พิพิธภัณฑ์สักทอง และบรรยากาศสวยงามที่คนรุ่นใหม่นิยมไปถ่ายรูป ชวนมองความนิยมร่วมสมัยของ องค์เทวราชเนรมิต หรือ เทพทันใจ ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ผู้คนจำนวนมากเดินทางมาวัดแห่งนี้ ก่อนพาย้อนกลับไปอ่านความหมายดั้งเดิมของชื่อวัดเทวราชกุญชรฯ ที่รหัสทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมพระอินทร์ ช้าง และราชสกุลกุญชรเข้าด้วยกัน ในเชิงประวัติศาสตร์ วัดเทวราชกุญชรฯ เดิมชื่อ ‘วัดสมอแครง’ เป็นวัดเก่าตั้งแต่สมัยอยุธยา ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้รับการบูรณะและสถาปนาเป็นพระอารามหลวง โดยมี พระเจ้าน้องยาเธอ กรมพระพิทักษเทเวศร์ พระนามเดิมคือ พระองค์เจ้ากุญชร ผู้เป็นต้นราชสกุลกุญชร เกี่ยวข้องกับการบูรณะวัด รัชกาลที่ 4 จึงพระราชทานนามว่า วัดเทวราชกุญชร โดยเทวราชหมายถึงพระอินทร์ และกุญชรหมายถึงช้าง ประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้เขียนด้วยตัวหนังสือ แต่เขียนด้วยรูปทรง ลวดลาย และสัญลักษณ์ อีกประเด็นสำคัญคือพระประธานในพระอุโบสถ ‘พระพุทธเทวราชปฏิมากร’…

หากชีวิตนี้มีโอกาสได้ใกล้ชิดพระเจ้ามากที่สุด คุณอยากบอกอะไร และขอพรอะไรจากพระองค์ ‘นครมักกะฮ์’ คือดินแดนศักดิ์สิทธิ์และศูนย์รวมศรัทธาอันยิ่งใหญ่ที่สุดของชาวมุสลิมทั่วโลก เป็นจุดหมายสูงสุดของการแสวงบุญ ผู้คนต่างเชื่อว่าเสียงวิงวอนขอพรจะได้รับการตอบรับจากพระผู้เป็นเจ้า ชื่อของ ‘พิธีฮัจญ์ (Hajj)’ มีรากศัพท์มาจากภาษาอาหรับที่แปลว่า การมุ่งไปสู่ หรือ การไปเยือน ถือเป็น 1 ในหลักปฏิบัติ 5 ประการของศาสนาอิสลาม กำหนดให้มุสลิมทุกคนซึ่งมีความพร้อมทั้งกำลังกายและทรัพย์สินพึงเดินทางไปกระทำอย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต เพื่อมุ่งสู่นครมักกะฮ์ อันเป็นที่ตั้งของวิหารกะอ์บะฮ์ (Kaaba) ศูนย์กลางทิศทางสวดมนต์ของโลกอิสลาม ในทางปฏิบัติ พิธีฮัจญ์ใช้เวลา 6 วัน ซึ่งดำเนินไปตามลำดับและเปี่ยมด้วยความหมาย โดยมีทุ่งอะเราะฟะฮ์เป็นหัวใจสำคัญ หากผู้แสวงบุญพลาดการไปทุ่งแห่งนี้ตามวันเวลาที่กำหนด การทำฮัจญ์จะถือว่าไม่สมบูรณ์ นอกจากนี้ยังมีบททดสอบศรัทธาอื่น ๆ ตั้งแต่การเก็บก้อนหินไปขว้างเสาหินอันเป็นสัญลักษณ์ของการต่อต้านซาตาน ไปจนถึงการเชือดพลีสัตว์ และการเดินเวียนรอบวิหารกะอ์บะฮ์…

สมเด็จพระนเรศวรมหาราช อาจไม่ใช่เพียงกษัตริย์นักรบที่เราคุ้นชื่อจากตำราเรียน ละคร หรือภาพยนตร์ แต่ยังเป็นหนึ่งในกษัตริย์ที่ถูกสร้างภาพจำผ่านวัด จิตรกรรม และการเล่าเรื่องซ้ำในสื่อไทยมาอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ที่คนไทยแทบทุกยุครู้จัก พระองค์เป็นพระราชโอรสพระองค์โตของสมเด็จพระมหาธรรมราชา เคยเสด็จไปอยู่หงสาวดีในฐานะองค์ประกัน ก่อนจะกลับมากอบกู้อิสรภาพให้กรุงศรีอยุธยา เรื่องราวสำคัญในพระประวัติ ไม่ว่าจะเป็นการชนไก่ การประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง การยิงพระแสงปืนต้นข้ามแม่น้ำสะโตง หรือการทำ ‘ยุทธหัตถี’ กับพระมหาอุปราชา มังกยอชวา (Mingyi Swa) ล้วนกลายเป็นฉากสำคัญที่ผู้คนจดจำได้ขึ้นใจ แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือ ภาพจำของสมเด็จพระนเรศวรไม่ได้ถูกส่งต่อผ่านพงศาวดารเพียงอย่างเดียว หากยังเห็นได้ผ่านงานศิลปะ โดยเฉพาะจิตรกรรมฝาผนังที่วัดสุวรรณดาราราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งถือเป็นหนึ่งในจุดสำคัญในการสร้างภาพจำของพระองค์ในรูปแบบภาพ ที่นี่มีฉากสำคัญหลายฉากที่คนไทยคุ้นตา ไม่ว่าจะเป็นฉากชนไก่ ฉากประกาศอิสรภาพ หรือฉากยุทธหัตถี แต่สิ่งที่น่าดูไม่ได้มีเพียงฉากยอดนิยม เพราะยังมีฉากที่ไม่ค่อยถูกพูดถึง เช่น…

สงกรานต์มีความหมายดั้งเดิมว่า การเคลื่อนของดวงอาทิตย์จากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่ง ซึ่งจริง ๆ แล้วเกิดขึ้นทุกเดือน แต่ช่วงที่ย้ายจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษในเดือนเมษายน ถูกยกให้สำคัญและเรียกว่า ‘มหาสงกรานต์’ สยามรับแนวคิดนี้เข้ามาภายหลัง เดิมทีการนับปีใหม่ใช้จันทรคติ เริ่มต้นช่วงเดือนอ้ายราวปลายปี ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนมาใช้สงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ และต่อมาจึงกำหนดให้ตรงกับวันที่ 13 - 15 เมษายน เพื่อให้ใช้เป็นวันหยุด โครงสร้างของสงกรานต์ประกอบด้วยวันมหาสงกรานต์ วันเนา และวันเถลิงศก ซึ่งต้องคำนวณใหม่ทุกปีตามคัมภีร์โหราศาสตร์ ขณะเดียวกัน มีเรื่องเล่าอีกชุดหนึ่งที่ใช้ควบคู่กัน นั่นคือตำนานท้าวกบิลพรหมและธรรมบาลกุมาร เล่าถึงการตั้งปริศนา การตัดเศียร และธิดาทั้ง 7 ผลัดกันอัญเชิญเศียรออกแห่ในทุกปี ธิดาทั้ง 7 นี้คือ ‘นางสงกรานต์’ แต่ละองค์มีชื่อ เครื่องประดับ อาหาร และสัตว์พาหนะต่างกัน รายละเอียดเหล่านี้ใช้เป็นสัญลักษณ์ในการพยากรณ์น้ำฝน ความอุดมสมบูรณ์ และสภาพบ้านเมืองในปีนั้น ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอย กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และ ทราย-กนกพร วิโรจน์จุลศักดิ์ สมาชิกวง V!NX (วง J-POP สไตล์ไทยจากค่าย A Lot…

เวลาเดินเข้าวัด หลายคนอาจเดินเข้าพระอุโบสถหลังใหญ่ ชมพระประธานองค์สำคัญ หรือชมจิตรกรรมฝาผนังที่วิจิตรตระการตา แต่รายการอารามบอยตอนนี้ อยากชวนให้ลองสังเกตรูปปั้นสัตว์เฝ้าบันไดโบสถ์ที่มีรูปร่างอ้วนกลม ตากว้าง บางตัวตาจุด ปากยิ้มแฉ่ง ดูน่ารักและนุ่มนิ่มคล้ายก้อนขนมมากกว่าสัตว์สยองขวัญในตำนานหรือสัตว์จากป่าหิมพานต์ ตามวัดในภาคเหนือหรือภาคอีสาน นั่นคือผลงานศิลปะพื้นถิ่นที่ชาวเน็ตยุคนี้พร้อมใจกันตั้งฉายาให้ว่า ‘หิมพานต์มาร์ชเมลโล่’ ปรากฏการณ์ไวรัลที่เปลี่ยนภาพจำของวัดไทยให้เข้าถึงง่ายและป๊อปยิ่งขึ้น รูปสัตว์ที่ประดับวัดวาอารามเหล่านี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในยุคอินเทอร์เน็ต หากมีประวัติย้อนไปไกลกว่านั้นมากตั้งแต่สมัยทวารวดี ทั้งสัตว์จริงและสัตว์ในจินตนาการที่ทำหน้าที่เป็นทวารบาลหรือประดับเจดีย์เพื่อให้สอดคล้องกับคติจักรวาลวิทยา เมื่อก้าวเข้าสู่สมัยรัชกาลที่ 3 สยามได้นำเข้า ‘ตุ๊กตาอับเฉา’ หรือตุ๊กตาศิลาจากจีนเข้ามาประดับวัดอย่างแพร่หลาย ก่อนที่ในสมัยรัชกาลที่ 4 จะเริ่มรับอิทธิพลตะวันตกที่เน้นแนวคิดสัจนิยม ทำให้รูปปั้นสัตว์อย่างช้าง ม้า หรือสิงห์ มีความสมจริงตามธรรมชาติมากขึ้น ทว่าในพื้นที่ห่างไกลจากเมืองหลวง…

วันที่ 31 มีนาคม คือ ‘วันเจษฎา’ วันที่ระลึกถึง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ พ.ศ. 2330 คณะรัฐมนตรีประกาศให้เป็นวันสำคัญของชาติ เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณด้านการทำนุบำรุงบ้านเมือง การค้า และการพาณิชย์นาวีไทย หากกรุงรัตนโกสินทร์ในระยะแรกคือช่วงเวลาของการตั้งหลัก รัชสมัยของรัชกาลที่ 3 คือช่วงที่จารีตถูกจัดวางให้ครบถ้วน บ้านเมืองสงบลงหลังศึกสงคราม การค้าสำเภาเฟื่องฟู รายได้หลั่งไหลเข้าสู่พระคลัง สิ่งที่พระองค์เลือกคือการวางรากฐานที่มั่นคงให้เมืองหลวงเติบโตอย่างมีรูปแบบ วัดสำคัญจำนวนมากได้รับการสถาปนาหรือปฏิสังขรณ์ในยุคนี้ ไม่ว่าจะเป็น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร และวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร จากศาสนสถานของสยามยุคหนึ่ง กลายเป็นภาพจำของประเทศไทยในอีกยุคหนึ่ง และยังเป็นพื้นที่ที่ผู้คนจากทั่วโลกเดินทางมาเยือน สิ่งที่เคยเป็นการลงทุนของสยามในศตวรรษที่ 19 จึงยังส่งผลมาถึงประเทศไทยในปัจจุบัน ในบรรดาวัดเหล่านั้น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารหรือวัดโพธิ์…

รายการอารามบอยในตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวน บิว-พิชญวรรณ เลิศล้ำสมบัติ สมาชิกวง V!NX (วิง) วง J-POP สไตล์ไทยจากค่าย A Lot Of Tone มาคุยเรื่อง ‘หลวงพ่อโต’ ช่ื่อฮิตของพระพุทธรูปองค์ใหญ่ในหลายวัดทั่วประเทศ ซึี่งมีหลายตำนาน ในวันพระใหญ่ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4 (วันมาฆบูชา) บทสนทนาเริ่มตั้งแต่ ‘วันพระใหญ่’ ต่างยังไงกับ ‘วันพระเล็ก’ ซึ่งวันพระใหญ่ใช้เรียกวันขึ้น 15 ค่ำ และวันแรม 15 ค่ำของทุกเดือน เป็นวันที่พระสงฆ์ลงอุโบสถสวดปาฏิโมกข์ ทบทวนพระวินัยทั้ง 227 ข้อ ถือเป็นการชำระความบริสุทธิ์ของหมู่สงฆ์ ส่วนญาติโยมก็มักเข้าวัด ถือศีล ฟังธรรม ทำบุญมากกว่าวันอื่น ถ้าขยับจาก วันพระใหญ่ มาสู่ ‘พระใหญ่’ จะเห็นว่าการสร้างพระพุทธรูปขนาดใหญ่มีประวัติยาวนานและมีชื่อเรียกลำลองโดยชาวบ้านว่า ‘หลวงพ่อโต’ แล้วต่อท้ายด้วยชื่อวัด เช่น หลวงพ่อโต วัดไชโยวรวิหาร หรือ พระเจ้าตนหลวง วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา แปลตรงตัวว่าพระพุทธรูปองค์ใหญ่ หรือ พระเจ้าใหญ่ คติการสร้างพระพุทธรูปองค์ใหญ่พบได้ตั้งแต่ศิลปะอินเดียโบราณ ก่อนจะแพร่เข้ามาสู่ดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในประเทศไทยมีหลักฐานตั้งแต่สมัยทวารวดี ต่อเนื่องถึงสุโขทัย อยุธยา…

รายการอารามบอยในตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวน สุนิติ จุฑามาศ นักวิชาการด้านอารยธรรมอิสลาม ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ผู้เขียนหนังสือ ล่องนาวาเจ็ดสมุทร และเจ้าของคอลัมน์ สลัดแขก คุยเรื่อง ‘มัสยิดบางหลวง’ หรือ ‘มัสยิดกุฎีขาว’ ศาสนสถานอิสลามทรงวัดไทย ริมคลองบางหลวง ฝั่งธนบุรี ในพื้นที่ที่เคยเป็นชุมชนพ่อค้ามุสลิมหรือ ‘แขกแพ’ กลุ่มคนที่อพยพลงมาจากกรุงศรีอยุธยาหลังกรุงแตก และตั้งถิ่นฐานอยู่ตามลำคลองในฐานะพ่อค้า ขุนนาง และแรงงานฝีมือ ในเชิงประวัติศาสตร์ รายการในตอนนี้พาไล่ตั้งแต่คำถามพื้นฐานที่สุดว่า มุสลิมเข้ามาในไทยเมื่อไหร่ ผ่านหลักฐานทางโบราณคดี เครื่องแก้ว ภาชนะดินเผา และเหรียญจากโลกอิสลามที่พบทั้งภาคใต้และภาคกลาง ย้อนไปถึงคริสต์ศตวรรษที่ 8 พร้อมอธิบายว่า แรกเริ่มอิสลามไม่ได้เข้ามาเพื่อเผยแผ่ศาสนา แต่เข้ามาทำการค้าในเมืองท่า เป็นพ่อค้าที่พักเรือรอมรสุม และลงหลักปักฐานแต่งงานกับคนท้องถิ่น จนเกิดเป็นชุมชนมุสลิมไทยในเวลาต่อมา รายการยังชวนคลี่ความหมายของคำว่า ‘แขก’ ในบริบทประวัติศาสตร์ ว่าเป็นคำเรียกคนต่างถิ่นหรือผู้มาเยือน (Guest) ไม่ใช่คำเหยียดตามความหมายร่วมสมัย และหากตัดคำนี้ออกไป…

ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และ บิว-พิชญวรรณ เลิศล้ำสมบัติ ศิลปินวง V!NX แขกรับเชิญพิเศษ ชวนสังเกตพระพุทธรูปปางแปลก พร้อมไขที่มาจากการตีความตามนัยของผู้สร้างซึ่งมีทั้งที่มาจากเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ และการตีความของพุทธศิลป์ในหลายยุคหลายวัฒนธรรม ตั้งแต่ปางพระเกศธาตุที่มาจากการประทานเส้นพระเกศาแก่พ่อค้าตปุสสะและภัลลิกะ ปางสนเข็มที่เกิดจากเหตุการณ์ช่วยเย็บจีวรให้พระอนุรุทธ ปางขอฝนที่ใช้ในพระราชพิธีสำคัญของไทย ไปจนถึงปางพยาบาลภิกษุอาพาธซึ่งสะท้อนเมตตาธรรมของพระพุทธเจ้า และปางทุกรกิริยาที่เล่าช่วงค้นหาทางสายกลาง ยังมีปางที่น่าทึ่งอย่างปางโปรดพกาพรหมที่นักวิชาการบางท่านมองว่าเป็นปางโปรดมหิสรเทพบุตร ลักษณะประติมากรรมใกล้เคียงพระศิวะมากกว่าพกาพรหม รวมถึงปางทรมานข้าว พระพุทธรูปพิเศษที่สร้างขึ้นเพื่อพระราชพิธีพืชมงคลโดยเฉพาะ แต่ละปางไม่ได้แปลกเพียงท่าทาง หากเต็มไปด้วยเรื่องราวที่ช่วยให้เข้าใจผู้สร้าง ความเชื่อ และประวัติศาสตร์ทางพุทธศาสนาในอีกมุมหนึ่ง ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอย ตอนนี้

ครูคงแป๊ะ และ ครูทองอยู่ คือจิตรกรเอกแห่งยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ สมัยรัชกาลที่ 3 - 4 จากแหล่งอ้างอิงใน สาส์นสมเด็จ ของ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และในงานศึกษาประวัติศิลปกรรมวัดสุวรรณาราม วัดบางยี่ขัน ฯลฯ ท่านมีชื่อเสียงมากในด้านจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถวัดต่าง ๆ โดยผลงานของทั้งสองมักอยู่ใกล้เคียงหรืออยู่ในอาคารเดียวกัน ได้รับการยกย่องในหมู่ช่างและนักประวัติศาสตร์ศิลป์ว่าเป็นครูช่างฝีมือชั้นสูงในสมัยรัชกาลที่ 3 สไตล์งานและความต่างของฝีมือ - ครูทองอยู่ เขียนภาพตามขนบจิตรกรรมไทยดั้งเดิม มีเส้นสายอ่อนช้อย สมมาตร และรายละเอียดยิบย่อยอย่างชัดเจน - ครูคงแป๊ะ มีสไตล์ที่แปลกแต่มีพลัง โดยเฉพาะการแสดงออกทางสีหน้าท่าทาง องค์ประกอบภาพดูมีชีวิต แม้บางครั้งจะผิดขนบแบบเดิม สไตล์ที่แตกต่างทำให้ทั้งคู่ถูกมองว่าเป็น ‘คู่แข่ง’ ในทางศิลปะ แม้ว่าในความเป็นจริงพวกท่านอาจไม่ถึงขั้นขัดแย้งกัน แต่การประชันฝีมือของพวกท่านนับเป็นเหตุการณ์สำคัญในวงการศิลปกรรมไทยยุคนั้น ผลงานที่มีชื่อเสียงและสถานที่ ผลงานของครูทองอยู่-ครูคงแป๊ะ ส่วนมากอยู่ในโบสถ์และพระอุโบสถ เช่น วัดสุวรรณาราม ริมคลองบางกอกน้อย (มีภาพของทั้งสองอยู่ด้วยกัน)…

‘เจดีย์ชเวดากอง’ ปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์ที่สุดแห่งหนึ่งของเมียนมา เป็นศูนย์รวมศรัทธาที่เชื่อมโยงทั้งพุทธประวัติ ประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และการเมืองเข้าด้วยกันในที่เดียว ชื่อ ‘ชเวดากอง’ มาจากคำว่า ‘ชเว’ ที่แปลว่าทองคำ และ ‘ดากอง’ ชื่อเดิมของเมืองย่างกุ้ง มีนักวิชาการบางสายเสนอรากศัพท์ว่าอาจโยงไปถึงชื่อเมืองในภาษาบาลีอย่าง ‘ติกุมพนคร’ ก่อนจะเพี้ยนเสียงผ่านภาษามอญและพม่า จนกลายเป็นชื่อที่เราคุ้นกันในปัจจุบัน ตามตำนานและคติความเชื่อ เจดีย์ชเวดากองเป็นสถานที่ประดิษฐานพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า 8 เส้น ได้มาจากพ่อค้าสองพี่น้อง ตปุสสะ และ ภัลลิกะ ในตอนราชายตนะของพุทธประวัติ และยังเชื่อว่าภายในเนินเขาสิงคุตตระแห่งนี้ มีพระบรมสารีริกธาตุและเครื่องใช้ของพระอดีตพุทธเจ้าอีก 3 พระองค์ ทำให้ชเวดากองเป็นเจดีย์ที่เชื่อมโยงพระพุทธเจ้าถึง 4 พระองค์ในคติเดียวกัน ในเชิงศิลปกรรม ชเวดากองเป็นเจดีย์ทรงระฆังขนาดใหญ่ที่สะท้อนศิลปะมอญอย่างชัดเจน ตั้งแต่ฐานที่ผายออก องค์ระฆังที่ต่อเนื่องขึ้นไปโดยไม่มีบัลลังก์คั่น ไปจนถึงยอดฉัตร ปลี และเครื่องประดับที่เต็มไปด้วยความหมายทางศาสนา รูปแบบเหล่านี้ทำให้ชเวดากองแตกต่างจากเจดีย์พม่าแท้…

รายการอารามบอย ชวนฟังตอนพิเศษว่าด้วย ‘สัญลักษณ์ในคริสตศิลป์’ โดย ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย ชวน ดร.ตั้ว-ปติสร เพ็ญสุต นักโบราณคดี นักวิชาการอิสระ และกูรูด้านคริสตศิลป์ในไทย เจ้าของคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ใน The Cloud มาร่วมถอดรหัสสัญลักษณ์สำคัญในคริสตศิลป์ ตั้งแต่คนเลี้ยงแกะ แกะ นกพิราบ ไม้กางเขน INRI ดาวแห่งเบธเลเฮม ไปจนถึงอักษร Α และ Ω ชวนตั้งคำถามว่า ทำไมเครื่องทรมานพระเยซูถึงกลายมาเป็นสัญลักษณ์ความศักดิ์สิทธิ์ ทำไมพระเยซูถูกเปรียบเป็น ‘แกะ’ และทำไมศิลปะคริสต์จึงใช้ตัวอักษรแทนพระเจ้า ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอยตอนนี้

ครบรอบ 100 ปีการสวรรคตพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 รายการอารามบอย กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย พาไปวัดพระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม เมืองทางการทหารสำคัญของต้นศตวรรษที่ 20 และสำรวจคำถามใหญ่ที่ซ่อนอยู่ในวัดประจำรัชกาล เราจะเล่าเรื่อง ‘พระปฐมเจดีย์’ เจดีย์องค์แรกในแผ่นดินสยามซึ่งรัชกาลที่ 6 ทรงเลือกเป็นสถานที่บรรจุพระราชสรีรังคาร พระองค์ทรงออกแบบภาษาสัญลักษณ์ไว้อย่างประณีต อย่างความหมายสำคัญของ พระร่วงโรจน์ฤทธิ์ ศรีอินทราทิตย์ธรรโมภาส มหาวชิราวุธราชบูชนิยบพิตร พระพุทธรูปสำคัญซึ่งโปรดให้สร้างขึ้นใหม่ใน พ.ศ. 2456 ก่อนอัญเชิญมาประดิษฐานเป็นพระพุทธรูปประจำรัชกาล บทบาทของนครปฐมในยุคก่อตั้งกองเสือป่าก็น่าสนใจ เมืองนี้เต็มไปด้วยค่ายทหาร ถนนใหม่ และการสร้างชาติยุคใหม่แบบวชิราวุธ มีเกร็ดการปฏิรูประบบการศึกษาไทย อาคารเรียนหลายแห่งถูกออกแบบให้ละม้ายวัด การบริหารราชการแผ่นดินร่วมกันของพระมหากษัตริย์และพระสังฆราช ซึ่งเป็นความสัมพันธ์สำคัญในช่วงสถาปนาระบบใหม่ ยุทธศาสตร์ทางทหารตั้งแต่รัชกาลที่ 4 ถึงรัชกาลที่ 5 ที่ต่อเนื่องมาจนถึงรัชกาลที่ 6 และเกร็ดที่ทำให้หลายคนสับสนว่า…

คนไทยคุ้นเคยกับ ‘เจ้าแม่ทับทิม’ มานาน ขณะเดียวกันคนรุ่นใหมก็รู้จักเจ้าแม่ทับทิมในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมใจกลางเมืองที่ผูกอยู่กับชุมชน ความเชื่อ และพื้นที่สาธารณะ โดยเฉพาะ ‘ศาลเจ้าแม่ทับทิม สะพานเหลือง’ ที่ตั้งอยู่บนถนนวรจักร ที่สำคัญคือองค์เจ้าแม่ทับทิม (เจ้าแม่หม่าโจ้ว) จากวัดเหมยโจ เกาะเหมยโจ สาธารณรัฐประชาชนจีน เตรียมจะมาไทยใน พ.ศ. 2569 โดยหอการค้าไทย-จีน จับมือสมาคมแต้จิ๋วแห่งประเทศไทย จัดให้มีพิธีถวายสักการะบูชาตามแบบประเพณีโบราณของจีน พร้อมกับจัดขบวนแห่ไปยังซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติที่เยาวราช เพื่อให้ประชาชนที่เลื่อมใสศรัทธาได้สักการะ ซึ่งเป็นวาระทางวัฒนธรรมที่น่าจับตาอย่างยิ่ง รายการอารามบอยตอนนี้ ชวนหาคำตอบทำไม ‘เจ้าแม่ทับทิม’ จึงมักถูกเล่าในฐานะเทพผู้คุ้มครองการเดินเรือ ทั้งที่จุดเริ่มต้นจริง ๆ คือหญิงธรรมดาคนหนึ่งในประวัติศาสตร์จีนโบราณ โดยแขกรับเชิญพิเศษ อาจารย์เศรษฐพงษ์ จงสงวน นักวิชาการด้านศาสนาและวัฒนธรรมจีน จะมาเล่าความแตกต่างระหว่างเจ้าแม่ทับทิมในแต่ละท้องถิ่น ทำไมบางแห่งเป็นสายเมตตาช่วยชีวิต บางแห่งให้พรค้าขาย และทำไม ‘เจ้าแม่ทับทิมในไทย’ จึงไม่ใช่องค์เดียวกัน แต่มีหลายตำนาน หลายบุคคล หลายภูมิภาค…

รายการ อารามบอย ตอนนี้คุยเรื่อง ‘ปาง’ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย ชวนมองพระพุทธรูปที่เห็นอยู่แทบทุกวัด แล้วตั้งคำถามง่าย ๆ แต่ไม่มีใครถามว่า เหตุใด ‘ปางมารวิชัย’ จึงกลายเป็นพระประธานของวัดไทยกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ ทำไม ‘ปางห้าม’ ของไทยถึงต่างจากของอินเดีย และเพราะอะไร ‘พระหัตถ์เดียวกัน’ ถึงสื่อความหมายไม่เหมือนกันเลย ‘ปาง’ หมายถึงเหตุการณ์ในพุทธประวัติ ส่วน ‘มุทรา’ หมายถึงท่ามือที่สื่อถึงจิตภาวะหรือพลังในขณะนั้น ในศิลปะอินเดียซึ่งเป็นต้นกำเนิดของพระพุทธรูป มีเพียง 6 มุทรา 3 ท่านั่ง แต่เมื่อพุทธศาสนาเดินทางไกลผ่านเส้นทางสายไหมเข้าสู่ดินแดนเอเชียอาคเนย์ แต่ละวัฒนธรรมตีความท่วงท่าและเรื่องราวใหม่ให้สอดคล้องกับบริบทของตนเอง จึงเกิดปางที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ เช่น ปางห้ามญาติ ปางห้ามสมุทร หรือปางโปรดอสุรินทราหู แปลว่าอะไร สื่อถึงอะไร และทำไมถึงขยายจนมีมากกว่า 80 ปางในปัจจุบัน มาฟังกัน

The Cloud และรายการอารามบอย ชวนฟังตอนพิเศษรับเทศกาลฮาโลวีน ช่วงปลายพรรษาเป็นเวลาที่หลายศาสนาเชื่อว่าประตูนรกเปิดออก เป็นฤดูกาลแห่งการระลึกถึงผู้ล่วงลับ และในวัฒนธรรมไทยก็มีคติคล้ายกัน ตั้งแต่การกรวดน้ำให้ ‘เปตานัง’ หรือผู้ตายไปก่อน ไปจนถึงการสร้างพระปางต่าง ๆ เพื่ออุทิศบุญให้วิญญาณที่ยังรอการเกิด พร้อมเปิดตำนานตั้งแต่พระยม มนุษย์คนแรกที่ตายและกลายเป็นเทพแห่งความยุติธรรม ขี่ควายสีดำในฐานะพาหนะของความตาย ไปจนถึงผีเปรตวัดสุทัศนฯ แร้งวัดสระเกศ ผีตายโหง ผีเสื้อวัด ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ และคติผีที่อยู่ในทุกวัดทั่วไทย ติดตามทั้งหมดนี้ได้ในรายการอารามบอยตอนนี้ โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และ ดร.ศรัณย์ มะกรูดอินทร์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาประติมากรรมไทย วิทยาลัยเพาะช่าง

ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และ พัชรพงศ์ กุลกาญจนาชีวิน หรือ Pat Kulkan นักวาดภาพประกอบสถาปัตยกรรมสันนิษฐาน จากกลุ่ม ‘คิดอย่าง’ จะมาเล่าและตอบความหมายของศัพท์สถาปัตยกรรมในวัดไทยที่เราเคยได้ยินกันบ่อย ๆ แต่ไม่เคยรู้หน้าที่และความหมายจริง ๆ ตั้งแต่หน้าบัน ลำยอง (ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์) มุข คันทวย และพาไล ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอยตอนนี้

ในช่วงเดือน 10 ของทุกปี วัดพระศรีมหาอุมาเทวี หรือที่เรารู้จักกันว่า ‘วัดแขก สีลม’ จะจัดงาน ‘นวราตรี’ เทศกาล 9 คืน 10 วัน เพื่อบูชาพระแม่ทุรคา (Durgā) และพระแม่ปางต่าง ๆ ซึ่งเป็นพลังของพระแม่ศักติ (Shakti) โดยเฉพาะชัยชนะของพระแม่ทุรคาที่มีต่อมหิษาสูร ซึ่งเป็นไฮไลต์ของงาน โดยมีขบวนแห่เทพเจ้าบนราชรถ 8 ขบวน เคลื่อนผ่านถนนสีลมอย่างยิ่งใหญ่ นอกจากพิธีกรรม ที่นี่ยังเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมอินเดียทั้งเหนือและใต้ในกรุงเทพฯ วัดแขกก่อตั้งเมื่อปลายรัชกาลที่ 5 โดยพ่อค้าชาวทมิฬ เพื่ออุทิศแด่พระแม่ศรีมหามาริอัมมัน เทพีแห่งสายฝน ความอุดมสมบูรณ์ และการปกป้องโรคภัย รายการอารามบอยตอนนี้ พาไปรู้จักเรื่องเล่าเบื้องหลังองค์เทพ ตั้งแต่พระพิฆเนศและพระขันธกุมาร มณฑลนพเคราะห์ทั้ง 9 ไปจนถึงตำนานพระแม่ศักติและพระแม่กาลี คำถามชวนคิดอย่างทำไมพระแม่กาลีถึงเหยียบพระศิวะ ทำไมกามเทพถึงไม่มีรูปร่าง โดยเล่าผ่านมุมมองศาสนา ประวัติศาสตร์ และพิธีกรรม รวมถึงเหตุผลเบื้องหลังธนูและศรในพิธีเลือกคู่ ติดตามทั้งหมดนี้ได้ในรายการอารามบอยตอนนี้ โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และ ดร.ศรัณย์ มะกรูดอินทร์…

รายการอารามบอย ในตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล จะพาไปเที่ยว วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร วัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ที่ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) พระเถระผู้เป็นตำนาน เคยดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสในรัชกาลที่ 4 จนมรณภาพในรัชกาลที่ 5 เราเริ่มจากชื่อเดิม ‘วัดบางหว้าใหญ่’ และกลายเป็น ‘วัดระฆัง’ เมื่อครั้งขุดพบระฆังเสียงกังวานไพเราะ จนรัชกาลที่ 1 โปรดฯ ให้นำไปไว้ที่วัดพระแก้ว แล้วสร้างระฆังถวายใหม่อีก 5 ใบ ก้าวสู่พระอุโบสถเพื่อพบพระประธานยิ้มรับฟ้า พระพุทธรูปที่รัชกาลที่ 5 ถึงกับมีพระราชดำรัสว่า “ไปวัดไหนก็ไม่เหมือนมาวัดระฆังฯ พอเข้าประตูโบสถ์ พระประธานยิ้มรับฟ้าทุกที” จากนั้นไปยังหัวใจของตอนนี้ คือหอไตร อดีตเรือนนอนของรัชกาลที่ 1 หอแห่งนี้ถูกยกให้เป็นมณีแห่งรัตนโกสินทร์ และรอดพ้นจากการถูกรื้อเพราะสายตาอันแหลมคมของ ผศ.เฟื้อ หริพิทักษ์ ศิษย์รุ่นแรกของ อาจารย์ศิลป์ พีระศรี เห็นคุณค่าและลงมือบูรณะเอง ต่อด้วยเจดีย์ 3 องค์ ที่เล่าเรื่องสายสกุลวังหลัง กรมหมื่นนราเทเวศร์ (ต้นสกุลปาลกะวงศ์) กรมหมื่นนเรศร์โยธี (ต้นสกุล โสณกุล) และ กรมหลวงเสนีบริรักษ์ (ต้นสกุล เสนีย์วงศ์) ซึ่งผูกพันกับวัดระฆังฯ…

รายการอารามบอย ตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์ เจ้าของรายการพอดแคสต์ คอลัมน์ และพ็อกเกตบุ๊ก Business Family พาไปดูปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อสยามเปิดประเทศ และศิลปะตะวันตกเริ่มกลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งของวัดไทย เริ่มต้นจากวัดประยูรวงศาวาสวรวิหาร ซึ่งเคยเป็นที่พำนักของ เซอร์จอห์น เบาว์ริง นักการทูตอังกฤษ ระหว่างการเจรจาสนธิสัญญาเบาว์ริงใน พ.ศ. 2398 ที่กลายเป็นจุดตัดสำคัญของการทูต เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม และเป็นวัดแห่งแรก ๆ ที่สะท้อนการรับรูปแบบใหม่มาใช้ในองค์ประกอบของวัดไทยอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นรั้วเหล็ก น้ำตาลจากโรงงาน หรือรูปแบบสถาปัตยกรรมที่เปลี่ยนไป หลังจากนั้น ศิลปะแบบตะวันตกค่อย ๆ ปรากฏในวัดสำคัญอื่น ๆ เช่น วัดมกุฏกษัตริยาราม วัดบวรนิเวศวิหาร วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร วัดราชนัดดารามวรวิหาร วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร วัดนรนาถสุนทริการาม และ วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร ที่ปรากฏ Scenic Wallpaper ภาพพิมพ์ฝรั่งบนผนัง พร้อมถอดรหัสว่าเหตุใดราชสำนักสยามยุค พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว…

หากคุณเคยผ่าน ‘วัดยานนาวา’ แล้วสงสัยว่าทำไมถึงมีเจดีย์ทรงเรืออยู่กลางวัด รายการอารามบอยตอนนี้มีคำตอบ โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์ เจ้าของรายการพอดแคสต์ คอลัมน์ และพ็อกเกตบุ๊ก Business Family จะพาเจาะลึกวัดริมแม่น้ำเจ้าพระยาแห่งนี้ ในฐานะหลักฐานสำคัญที่สะท้อนโครงสร้างเศรษฐกิจและความสัมพันธ์ไทย-จีน ในสมัยรัชกาลที่ 3 ผ่านการสร้าง ‘เจดีย์ทรงสำเภาจีน’ ด้วยสายพระเนตรอันยาวไกลของพระมหากษัตริย์ วัดยานนาวา เป็นเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมชื่อวัดคอกควาย ก่อนจะได้รับการบูรณะและสร้างเจดีย์ทรงสำเภาในสมัยรัชกาลที่ 3 เพื่อเป็นอนุสรณ์แทนเรือสำเภาที่กำลังจะเลือนหายไปจากระบบการค้าโลก ในยุคนั้น สยามเคยเป็นศูนย์กลางการต่อเรือสำเภาชั้นดีของภูมิภาค เพราะมีไม้คุณภาพสูง ราคาถูก และช่างฝีมือยอดเยี่ยม ขณะที่เรือสำเภาจีนได้รับสิทธิพิเศษทางการค้ากับไทยมากกว่าชาติตะวันตก จนเกิดระบบภาษีเฉพาะ เช่น ภาษีปากเรือ และ ‘อับเฉา’ ซึ่งเป็นของถ่วงเรือ เช่น ตุ๊กตาหิน เครื่องลายคราม และภาพกรอบกระจก ที่ต่อมากลายเป็นองค์ประกอบตกแต่งวัดไทยในสมัยนั้น นอกจากนี้ยังมีความเชื่อของชาวมอญว่า…

ต่อเนื่องจากตอนที่แล้วกับ เต ชะ สุ เน มะ 5 ชาติแรกในทศชาติชาดก รายการอารามบอยตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล พาเข้าสู่ 5 ชาติในชุด ‘ภู จะ นา วิ เว’ ซึ่งเป็นตัวแทนของบารมีขั้นสูง อย่างศีล ขันติ อุเบกขา สัจจะ และทาน ที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญก่อนถึงชาติสุดท้ายคือเวสสันดรชาดก ตอนนี้ชวนสังเกตฉากจำที่ช่างนิยมวาดไว้บนฝาผนัง ไม่ว่าจะเป็นพญานาคถูกจับไปแสดงละครงู ฉากพระอินทร์ลงมาล้มพิธีบูชายัญที่พราหมณ์หลอกใช้คนบริสุทธิ์ ฉากพรหมหน้าเดียวถือสาแหรกทองคำลงมาเตือนสติ ฉากพระวิธุรถูกยักษ์เหาะชนภูเขา หรือฉากพระเวสสันดรยกลูกให้ชูชก และฉากที่ชาลี-กัณหา หนีไปซ่อนในสระบัว สำหรับใครที่อยากตามรอย นี่คือฉากสำคัญที่ช่างเขียนภาพมักถ่ายทอดไว้บนฝาผนังวัด ภูริทัตชาดก (ภู - ศีลบารมี) : ฉากแสดงละครงู (พญานาค) จันทกุมารชาดก (จะ - ขันติบารมี) : พระอินทร์ล้มพิธีบูชายัญ นารทชาดก (นา - อุเบกขาบารมี) : พระพรหมถือสาแหรกทองคำ วิธุรชาดก (วิ - สัจจบารมี) : ยักษ์เหาะพาไปฟาดกับภูเขา เวสสันดรชาดก (เว - ทานบารมี) : ยกลูกให้ชูชก / ชาลี-กัณหา หนีซ่อนตัวในสระบัว ติดตามทั้งหมดได้ที่รายการอารามบอยตอนนี้

‘ทศชาติชาดก’ คือเรื่องราว 10 ชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ก่อนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า รายการอารามบอยตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนเราดู ‘เต ชะ สุ เน มะ’ 5 ชาติแรกในทศชาติชาดก ชวนสังเกตฉากจำที่มักปรากฏบนจิตรกรรมฝาผนังวัด ไม่ว่าจะเป็นฉากพระเตมีย์ยกราชรถด้วยมือเดียว ฉากพระมหาชนกว่ายน้ำ 7 วันก่อนมณีเมขลาจะมาช่วย หรือฉากพระสุวรรณสามถูกยิงล้มลงท่ามกลางฝูงกวาง พร้อมเรียนรู้เป้าหมายสูงสุดว่า สุดท้ายแล้วเราควรรู้เรื่องทศชาติชาดกไปทำไม และทศชาติชาดกต้องการสอนอะไรเรากันแน่ ติดตามทั้งหมดได้ที่รายการอารามบอยตอนนี้ และในตอนถัดไปจะเป็นทศชาติชาดก 5 ชาติสุดท้ายในชุด ‘ภู จะ นา วิ เว’ ซึ่งว่ากันว่าเข้มข้นและมีพลังทางใจไม่แพ้กัน สำหรับใครที่อยากตามรอย นี่คือฉากสำคัญที่ช่างเขียนภาพมักถ่ายทอดไว้บนฝาผนังวัด เตมิยชาดก (เต - เนกขัมมะบารมี) : ยกราชรถด้วยมือเดียว มหาชนกชาดก (ชะ - วิริยบารมี) : ว่ายน้ำจนมณีเมขลาช่วย สุวรรณสามชาดก (สุ - เมตตาบารมี) : ถูกยิงด้วยธนู เนมิราชชาดก (เน - อธิษฐานบารมี) : เทศนาแก่เหล่าเทวดา มโหสถชาดก (มะ - ปัญญาบารมี) : ล่อศัตรูลงอุโมงค์แล้วใช้สันติวิธีเจรจา (ซึ่งเป็นฉากสำคัญที่เท่มาก)

ภายใต้หลังคาโดมสูงของ ‘อาสนวิหารอัสสัมชัญ’ โบสถ์เก่าแก่อายุร่วม 200 ปีที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ซ่อนเรื่องราวของศิลปะตะวันตกและห้องใต้ดินลับที่ไม่มีใครได้เห็น รายการอารามบอยตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนแขกรับเชิญพิเศษ ดร.ตั้ว-ปติสร เพ็ญสุต คอลัมนิสต์ประจำคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ใน The Cloud พาคุณเดินเข้าสู่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นศูนย์กลางของคาทอลิกไทยมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 พร้อมถอดรหัสสถาปัตยกรรมตะวันตกหลากยุคที่ฝังแน่นอยู่ในสยามมายาวนานกว่า 2 ศตวรรษ เรื่องเริ่มต้นในรัชกาลที่ 1 เมื่อ บาทหลวงปาสกาล รวบรวมเงินบริจาคสร้างวัดเพื่อเฉลิมฉลองแม่พระรับยกขึ้นสวรรค์หรือวันอัสสัมชัญ (Assumption) และเป็นโบสถ์หลังแรกที่สร้างขึ้นจึงเป็นอาคารแบบวิลันดา ตกแต่งหน้าบันด้วยลายเครือเถาบาโรก มีวงรีตรงกลางและไม้กางเขนเหนือยอดจั่ว อาคารแม่พระรับเกียรติยกขึ้นสวรรค์หลังนี้เปรียบเสมือนหนึ่งในงานสถาปัตยกรรมคริสต์แบบตะวันตกยุคแรก ๆ ที่ปรากฏในแผ่นดินไทย ต่อมาเมื่อโบสถ์เดิมเริ่มคับแคบจึงสร้างโบสถ์หลังใหม่ขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 โดยออกแบบร่วมกันระหว่าง บาทหลวงหลุยส์ โรมิเออ และวิศวกรนานาชาติ ไม่ว่าจะเป็น มาริโอ ตามาญโญ…

‘วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร’ ตั้งอยู่บนเกาะทางใต้ของพระราชวังบางปะอิน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2419 เพื่อใช้เป็นสถานที่ประกอบพระราชกุศลในคราวเสด็จแปรพระราชฐาน หากคุณกำลังมองหาวัดที่ไม่เหมือนวัด ทั้งแปลกตา งดงาม และเต็มไปด้วยประวัติศาสตร์ รายการอารามบอย โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และแขกรับเชิญพิเศษ ดร.กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์ เจ้าของรายการพอดแคสต์ คอลัมน์ และพ็อกเกตบุ๊ก Business Family จะพาคุณนั่งกระเช้าข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา ไปยังเกาะกลางน้ำซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นพื้นที่สงบสำหรับบำเพ็ญพระราชกุศลของรัชกาลที่ 5 วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร เป็นวัดพุทธที่หน้าตาเหมือนโบสถ์คริสต์ พระอุโบสถสีเหลืองทรงโกทิก หอระฆังยอดแหลม หน้าต่างกระจกสี และซุ้มประตูโค้งแหลม ล้วนดูคล้ายศาสนสถานตะวันตก หากแต่ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปที่วิจิตรงดงาม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมิได้เพียงออกแบบวัดให้แปลกตา แต่ยังมีพระราชดำริความตอนหนึ่งว่า เพื่อให้อาณาประชาราษฎร์ทั้งปวงชมเล่นเป็นของแปลก ยังไม่เคยมีในพระอารามอื่น แลเป็นของมั่นคงถาวรสมควรเป็นพระอารามหลวงในหัวเมือง…

วัดบวรนิเวศวิหาร ไม่ได้เป็นเพียงวัดหลวงกลางพระนคร หากแต่เป็นสถานที่ที่หล่อหลอมพุทธศิลป์ ความคิด และการเปลี่ยนผ่านสำคัญของพระพุทธศาสนาไทย โดยเฉพาะในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น ที่วัดแห่งนี้กลายเป็นศูนย์กลางของธรรมยุติกนิกายในเวลาต่อมา เมื่อ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงขึ้นครองราชย์ หลังจากที่ทรงสถาปนาธรรมยุติกนิกายขึ้นตั้งแต่ครั้งยังทรงผนวช ณ วัดราชาธิวาส โดยเน้นความเคร่งครัดในพระวินัย พระบาลี และแนวปฏิบัติอันบริสุทธิ์ วัดนี้ยังเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญเมื่อรัชกาลที่ 4 โปรดฯ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (พรหม) จำพรรษาที่วัดบวรฯ และแต่งตั้งเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์แรกแห่งธรรมยุติกนิกาย ซึ่งก่อนหน้านั้นตำแหน่งนี้จะผูกโยงอยู่กับวัดมหาธาตุเป็นหลัก ซึ่งเป็นการสลายธรรมเนียมที่เคยผูกโยงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชไว้กับวัดมหาธาตุ จนกลายเป็นแบบแผนใหม่ที่ดำรงอยู่จนปัจจุบัน และไม่ใช่เพียงเรื่องของนโยบาย วัดบวรฯ ยังเป็นที่จำพรรษาของสมเด็จพระสังฆราชถึง 4 พระองค์ หนึ่งในนั้นคือ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร ที่ประชาชนไทยคุ้นเคยและเคารพบูชา รายการอารามบอยตอนล่าสุด ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล…

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็น ‘นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม’ และเป็นที่รู้จักกันในนาม ‘สมเด็จครู’ ทรงเป็นบุคคลต้นแบบด้านศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมไทยที่ส่งอิทธิพลต่อช่างไทยรุ่นหลังตราบจนถึงปัจจุบัน หลังจาก ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และ ทัน-อธิภัทร แสวงผล พาไปชมและเล่าหนึ่งในผลงานที่ได้รับการยกย่องอย่างสูงที่สุดอย่าง วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม ไปแล้วในตอนก่อน วันนี้รายการอารามบอยจะพาคุณไปรู้จักอีกหนึ่งผลงานทางสถาปัตยกรรมของสมเด็จครูใน ‘วัดราชาธิวาสวิหาร’ วัดที่ รัชกาลที่ 4 เคยทรงผนวชเป็น พระวชิรญาณภิกขุ และทรงริเริ่มธรรมยุติกนิกายขึ้นที่นี่ เพื่อฟื้นฟูพระพุทธศาสนาให้กลับมาตามพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด ทั้งยังได้รับอิทธิพลจากแนวคิดสมัยใหม่และพระภิกษุฝ่ายรามัญ และวัดนี้เองยังเป็นที่ที่สมเด็จครูออกแบบพระอุโบสถหลังพิเศษที่ผสมผสานศิลปะไทย ขอม และตะวันตกไว้อย่างกลมกลืน กลายเป็นต้นแบบให้กับอุโบสถยุคหลังอีกหลายแห่ง เมื่อคุณเดินเข้าสู่วัดราชาธิวาสวิหาร สิ่งแรกที่สะดุดตาคือพระอุโบสถที่สมเด็จครูทรงออกแบบไว้อย่างวิจิตร ผสมผสานศิลปะไทย ขอม และตะวันตก เข้าไว้ด้วยกันอย่างกลมกลืน…

ในวันที่ 28 เมษายน เรารำลึกถึง ‘วันนริศ’ หรือวันประสูติของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ผู้ได้รับยกย่องให้เป็น ‘นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม’ หรือที่เรารู้จักกันดีในชื่อ สมเด็จครู หนึ่งในผู้สร้างสรรค์ผลงานสถาปัตยกรรมที่ยิ่งใหญ่ของชาติ หนึ่งในนั้นก็คือ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม ซึ่งถือเป็นผลงานที่ได้รับการยกย่องอย่างสูงที่สุด วันนี้รายการอารามบอย กับ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และ ทัน-อธิภัทร แสวงผล แอดมินเพจ สมเด็จครู จะพาคุณไปสัมผัสความงามของวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม และเล่าถึงความสำคัญในเชิงสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์ เมื่อคุณเดินทางมาถึงวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม สิ่งแรกที่คุณจะพบคือพระอุโบสถ ซึ่งสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ทรงออกแบบไว้อย่างประณีตและงดงาม ภายนอกอุโบสถมีหลังคาซ้อนลดหลั่นถึง 4 ชั้นเรียงรายสวยงาม จนได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในสถาปัตยกรรมที่ดีที่สุดของไทย ภายในพระอุโบสถยังเต็มไปด้วยศิลปกรรมที่ทรงคุณค่า สะท้อนความเชื่อมโยงระหว่างศาสนาและศิลปะไทย เช่น กระจกสีลวดลายเทพนมในสไตล์ตะวันตก เสมาหินอ่อนที่ออกแบบมาอย่างลงตัว…

เทศกาลตรุษจีนเป็นช่วงเวลาที่ชาวไทยเชื้อสายจีน (และไทยแท้) นิยมเริ่มต้นปีใหม่ด้วยการไปวัดเพื่อไหว้พระ ขอพรให้ชีวิตราบรื่น และเสริมโชคดี โดยเฉพาะที่ ‘วัดเล่งเน่ยยี่’ หรือ วัดมังกรกมลาวาส วัดจีนที่มีความสำคัญในกรุงเทพฯ ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางเยาวราช ศูนย์กลางของชุมชนชาวจีนในไทย ภายในวัดเล่งเน่ยยี่นอกจากจะมีศิลปกรรมแบบจีนที่สร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 โดยพระยาโชฎึกราชเศรษฐี (เถียน โชติกเสถียร) เจ้ากรมท่าซ้ายผู้ดูแลการค้าขายทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยา ร่วมกับชาวจีนซึ่งเป็นพุทธศาสนิกชนนิกายมหายาน โดดเด่นด้วยรูปแบบวัดที่แบ่งออกเป็น 3 วิหาร คือวิหารท้าวจตุโลกบาล วิหารพระประธาน (พระศากยมุนีพุทธเจ้า) และวิหารบูรพาจารย์ ที่ยังมีเทพเจ้าหลายองค์ เช่น ไท้ส่วยเอี๊ย เทพเจ้าคุ้มครองดวงชะตา ไฉ่ซิงเอี๊ย เทพเจ้าแห่งโชคลาภ คนจึงนิยมมาขอพรและแก้ชงกันในช่วงต้นปี รายการอารามบอยตอนนี้จะพาไปเยือนวัดเล่งเน่ยยี่ เรียนรู้เรื่องศาสนาพุทธ นิกายมหายาน ศิลปกรรมและพิธีกรรมแบบจีน เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับบทบาทของเทพเจ้าและการแก้ชง พร้อมเจาะลึก 7 เรื่องที่คนทั่วไปไม่รู้เกี่ยวกับวัดจีนอายุนับร้อยปีแห่งนี้ ดำเนินรายการ : ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล

ต้อนรับวันมหาสงกรานต์ วันขึ้นปีใหม่ตามคติไทยโบราณ ช่วงเวลาที่ใครหลายคนเดินทางกลับบ้าน เพื่อรดน้ำดำหัวญาติผู้ใหญ่และทำบุญไหว้พระเพื่อความเป็นสิริมงคล สำหรับใครที่มุ่งหน้าไปทางภาคอีสาน รายการอารามบอย และ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนคุณแวะที่ วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร จังหวัดนครพนม พระธาตุคู่บ้านคู่เมืองของภาคอีสาน ศูนย์รวมศรัทธาที่ผูกโยงความเชื่อเรื่อง ‘พญานาค’ ตำนานสมัยพุทธกาล และศิลปะจากหลายยุคสมัย ‘พระธาตุพนม’ คือหนึ่งในพระธาตุศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของไทย เชื่อกันว่าเป็นที่ประดิษฐานพระอุรังคธาตุหรือพระบรมสารีริกธาตุส่วนไหปลาร้าของพระพุทธเจ้า และยังเป็นหนึ่งในจอมเจดีย์แห่งสยามที่ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เลือกไว้ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีตำนานปรากฏใน ตำนานอุรังคธาตุ เล่าถึงในรัชกาลของ พระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช กษัตริย์องค์สำคัญของล้านช้าง เมื่อครั้งที่พระพุทธเจ้าเสด็จมายังภูกำพร้า และมีพุทธทำนายว่า พระบรมสารีริกธาตุของพระองค์จะบรรจุอยู่ที่นี่พร้อมกับพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าในอดีตที่บรรจุอยู่ก่อนแล้ว หลังจากที่พระศาสดาปรินิพพาน พระมหากัสสปะจะนำพระบรมสารีริกธาตุส่วนไหปลาร้า (อุรังคธาตุ) มายังภูกำพร้าจริง ๆ…

วัดราชนัดดารามวรวิหาร คือที่ตั้งของ ‘โลหะปราสาท’ อาคารที่สร้างขึ้นตามต้นแบบจากอินเดียและศรีลังกา ซึ่งทั่วโลกมีเพียง 3 แห่ง แห่งแรก อยู่ที่อินเดีย ปัจจุบันเหลือเพียงซาก แห่งที่ 2 อยู่ที่ศรีลังกา แต่โครงสร้างไม่ใช่โลหะ แห่งที่ 3 อยู่ที่วัดราชนัดดารามวรวิหาร และเป็นแห่งเดียวที่ยังคงมีสภาพสมบูรณ์ โลหะปราสาทเป็นอาคาร 3 ชั้น มียอด 37 ยอด แทนโพธิปักขิยธรรมหรือคุณธรรม 37 ประการที่นำไปสู่การตรัสรู้ เดิมทีตั้งใจให้เป็นกุฏิ แต่ปัจจุบันใช้เป็นสถานที่จัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ และชั้นบนสุดเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ เสน่ห์ของวัดราชนัดดารามไม่ได้มีแค่โลหะปราสาท หากเดินเข้าไปด้านใน คุณจะพบกับศิลปะที่ผสมผสานทั้งพุทธศาสนา ดาราศาสตร์ และความเชื่อแบบฮินดู ตั้งแต่ บัณเฑาะว์ (เสมาหิน) ที่ตรงกลางมีภาพเทพนพเคราะห์ ไปจนถึงจิตรกรรมฝาผนังที่วาดกลุ่มดาวฤกษ์ 27 กลุ่มตามตำราดาราศาสตร์ไทย ซึ่งมีไม่กี่วัดที่มีศิลปะแบบนี้ นอกจากนี้ยังมีเทพเจ้าฮินดูประดับอยู่บนบานหน้าต่าง และพระพุทธรูปทรงเครื่องปางห้ามสมุทรประดิษฐานอยู่ในพระวิหาร และอย่าลืมแวะไปที่ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ เพื่อชื่นชมพระราชานุสาวรีย์ของ…

รายการอารามบอย และ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนเที่ยว ‘วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร’ พระอารามหลวงที่สวยจับตา โดดเด่นด้วยศิลปะไทยผสานตะวันตก และเคยเป็นสถานที่ยอดนิยมในการถ่ายภาพของคู่บ่าวสาว (ก่อนมีประกาศห้ามจัดงานแต่งงานและถ่ายภาพพรีเวดดิ้ง) สำรวจพระประธานที่เปลี่ยนรัศมีได้ พระเจดีย์ขนาดใหญ่ที่ซ่อนพระพุทธรูปนาคปรกไว้ด้านใน และสุสานหลวงแห่งเดียวในไทย ซึ่ง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อบรรจุพระอัฐิและพระสรีรางคารของพระมเหสีและเชื้อพระวงศ์ เรียนรู้เรื่องราวในอดีตผ่านรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่ไม่เหมือนใคร พร้อมทำความเข้าใจข้อปฏิบัติที่ควรรักษาเมื่อมาเยือนศาสนสถานแห่งนี้พร้อมกันในรายการอารามบอยตอนนี้

หากคุณกำลังมองหาสถานที่ท่องเที่ยวที่เต็มไปด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ศิลปะอันวิจิตร และบรรยากาศสุดขลัง รายการอารามบอย และ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล จะพาเดินขึ้นไปบนยอดภูเขาไฟเก่าที่สงบนิ่งมานับพันปี เปิดตำนาน ‘ปราสาทหินพนมรุ้ง’ ปราสาทหินทรายที่ยิ่งใหญ่และงดงามที่สุดของไทย ปราสาทหินพนมรุ้ง คืออนุสรณ์แห่งศรัทธาของ เจ้าชายนเรนทราทิตย์ เชื้อพระวงศ์ของ พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 (ผู้สร้างนครวัด) ผู้สร้างปราสาทเพื่อประดิษฐานรูปเคารพ และเตรียมพร้อมสำหรับการเดินทางสู่สรวงสวรรค์ เมื่อก้าวไปตามเส้นทางที่ขนาบข้างด้วย ‘เสานางเรียง’ คุณจะสัมผัสได้ถึงบรรยากาศราวกับกำลังก้าวเข้าสู่ ‘วิมานของพระศิวะ’ ก่อนจะพบกับหนึ่งในขุมทรัพย์ทางศิลปะและประวัติศาสตร์ และยังเป็นไฮไลต์สำคัญของที่นี่ นั่นคือ ‘ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์’ งานแกะสลักที่แฝงไปด้วยศรัทธาและคติทางศาสนา แต่ครั้งหนึ่งเคยถูกโจรกรรมและนำไปจัดแสดงที่ Art Institute of Chicago จนเกิดกระแสเรียกร้องทวงคืนจากคนไทย และกลายเป็นเหตุการณ์สำคัญที่สะท้อนพลังในการปกป้องสมบัติชาติ อีกหนึ่งความมหัศจรรย์ที่ทำให้ปราสาทหินพนมรุ้งไม่เหมือนที่ไหนในโลก คือ ‘ปรากฏการณ์แสงอาทิตย์ส่องผ่าน 15…

รายการอารามบอย และ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล กลับมากันที่วัดไทยอีกครั้ง รอบนี้ชวนไปเยือน ‘วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร’ หรือ วัดแจ้ง หนึ่งในวัดที่สวยที่สุดในประเทศไทย และเป็นแลนด์มาร์กสำคัญที่นักท่องเที่ยวทั่วโลกต้องมาเยือน ร่วมย้อนตำนานประวัติศาสตร์ของวัดอรุณฯ ตั้งแต่พระปรางค์วัดอรุณฯ ชมตุ๊กตาศิลาจีนอันโดดเด่น ยักษ์วัดแจ้งที่เลื่องลือ พระอุโบสถที่เคยถูกไฟไหม้ โบสถ์น้อยและวิหารน้อยซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญจากสมัยกรุงศรีอยุธยาที่ยังคงอยู่มาจนถึงปัจจุบัน และพระแท่นวิปัสสนาของ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ไปจนถึงเรื่องราวสุดลึกลับที่มีคนเคยเผาตัวเองเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา พร้อมข้อมูลเกี่ยวกับศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมที่หาชมได้ยาก พร้อมด้วยคำแนะนำในการไปเที่ยววัดอรุณราชวราราม ทั้ง เวลาที่ดีที่สุดในการมาเยือน วิธีเดินทางที่สะดวกที่สุด จุดถ่ายรูปสวยที่ไม่ควรพลาด สิ่งที่ควรทำเมื่อมาเยือน มาสัมผัสมนต์เสน่ห์ของวัดอรุณราชวราราม พร้อมเกร็ดความรู้ในรายการ อารามบอย ตอนนี้เลย ดำเนินรายการ : ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล

รายการอารามบอยตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนแขกรับเชิญพิเศษ ดร.ตั้ว-ปติสร เพ็ญสุต คอลัมนิสต์ประจำคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ใน The Cloud ร่วมเจาะลึกทุกมุมมองของ ‘Jubilee Year 2025 : Pilgrims of Hope’ อีเวนต์ศักดิ์สิทธิ์ระดับโลกของคริสตชนที่จัดขึ้นทุก 25 ปี หรือบางปีอาจมีการประกาศปีพิเศษ (Extraordinary Jubilee) โดยพระสันตะปาปา เมื่อมีเหตุการณ์สำคัญ เช่น ปีแห่งพระเมตตาในปี 2016 ปีศักดิ์สิทธิ์ 2025 (Jubilee Year 2025) เริ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 24 ธันวาคม ปี 2024 (วันคริสต์มาสอีฟ) และสิ้นสุดในวันที่ 6 มกราคม ปี 2026 (วันฉลองพระคริสต์ทรงแสดงองค์) มาในธีมของ ‘บรรดาผู้จาริกแห่งความหวัง’ (Pilgrims of Hope) สะท้อนถึงความเชื่อมั่นในพระเจ้าและการมองไปสู่อนาคตที่สดใสผ่านการร่วมแสวงบุญ ซึ่งจะมีการเดินผ่านประตูศักดิ์สิทธิ์ 4 บานในกรุงโรม อย่างมหาวิหารนักบุญเปโตร (St. Peter’s Basilica) มหาวิหารนักบุญยอห์น ลาเตรัน (St. John Lateran) มหาวิหารนักบุญมารีย์ใหญ่ (St. Mary Major) และมหาวิหารนักบุญเปาโลนอกกำแพงเมือง (St. Paul Outside the Walls) รวมถึงสถานที่สำคัญพื้นที่ของตนเอง โดยในกรุงเทพมหานครกำหนดวัดแสวงบุญ 4 แห่งสำหรับ Jubilee…

The Cloud และรายการ ‘อารามบอย’ อยากชวนเริ่มต้นปีใหม่ด้วยสิ่งดี ๆ ด้วยการพาไปเที่ยว ‘วัดพระแก้ว’ หรือวัดพระศรีรัตนศาสดาราม สถานที่ไหว้พระขอพรเสริมสิริมงคล มีทั้งความอลังการของสถาปัตยกรรม เป็นสถานที่ที่รวมประวัติศาสตร์ ศิลปะ และความศักดิ์สิทธิ์ไว้ครบถ้วน พร้อมปักหมุด 9 จุดไฮไลต์ห้ามพลาด ไขความลับพระแก้วมรกตทำจากอะไร ความพิเศษของพระแก้วมรกตที่ไม่เหมือนพระพุทธรูปองค์อื่น ๆ ชมงานศิลป์ที่ถ่ายทอดเรื่องราวของธรรมะและอธรรม และจิตรกรรมฝาผนังยาวที่สุด ก่อนแวะปราสาทนครวัดจำลองที่เกิดจากความพยายามของรัชกาลที่ 4 ซึ่งมีพระราชประสงค์ให้นำปราสาทนครวัดมาไว้ที่นี่ พาทัวร์โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย และเขาเตรียมเคล็ดลับการไปเที่ยววัดพระแก้วเพื่อให้เดินชมความงามได้แบบสบาย ๆ มาฝากด้วย

รายการ ‘อารามบอย’ ตอนนี้ ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวนไปถ่ายรูปกับต้นคริสต์มาส ปักหมุดชมที่สุดของบรรยากาศคริสต์มาสในกรุงเทพฯ อย่าง ‘ชุมชนกุฎีจีน’ ซึ่งพร้อมใจกันประดับด้วยไฟระยิบระยับ เหมือนเดินเข้าไปในหมู่บ้านที่ยุโรปแต่อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา หนึ่งในจุดที่ไม่ควรพลาดคือ ‘โบสถ์ซางตาครู้ส’ (วัดซางตาครู้ส) หรือที่คนในพื้นที่เรียกว่า ‘วัดกุฎีจีน’ สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์อันเต็มไปด้วยวิถีชีวิตของคริสต์ศาสนิกชนที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม เป็นวัดคาทอลิกเก่าแก่ที่ตั้งอยู่บนที่ดินพระราชทานจาก สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สถาปัตยกรรมผสมผสานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงยุคเรอเนสซองส์ ภายในมีกระจกสีที่เล่าเรื่องราวของศาสนาคริสต์ และในเทศกาลนี้คือโอกาสพิเศษที่จะได้ฟังระฆังการิย็อง ระฆังชุดอายุนับร้อยปีซึ่งจะบรรเลงบทเพลงเสริมบรรยากาศให้รื่นเริงมากยิ่งขึ้น

ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย พาเที่ยว ‘วัดโพธิ์’ วัดแลนด์มาร์กแห่งการนวด สถานที่จารึกมากกว่าแค่ตำรายา แต่รวบรวมความรู้ไว้มากที่สุด จนเปรียบเสมือนแหล่งความรู้ของไทย และมีพระนอนที่ใหญ่ที่สุดในกรุงเทพฯ จากนั้นพาสืบเสาะเรื่องที่คนไทยส่วนใหญ่เข้าใจผิดมากที่สุดเกี่ยวกับยักษ์วัดโพธิ์ แนะนำสถานที่มูฯ ขอลูกตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 และนี่คือ 9 เรื่องลับที่จะทำให้เที่ยววัดโพธิ์สนุกกว่าเดิม ในรายการอารามบอยตอนนี้

‘อารามบอย’ รายการที่ต่อยอดจากคอลัมน์ยอดนิยมบนเว็บไซต์ The Cloud เราชวน ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล แฟนพันธุ์แท้วัดไทย และเจ้าของคอลัมน์ มาพาทัวร์เล่าเรื่องลับที่จะทำให้การเข้าวัดของทุกคนหลังจากนี้สนุกขึ้น ประเดิมตอนแรกกับ ‘วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร (วัดภูเขาทอง)’ ที่จะมีเทศกาลงานนมัสการพระบรมสารีริกธาตุหรือที่เรียกกันติดปากว่า ‘งานวัดภูเขาทอง’ ซึ่งจัดขึ้นในช่วงเทศกาลลอยกระทงของทุกปี และปีนี้จัดตั้งแต่วันที่ 8 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 โดยผู้คนจะนิยมขึ้นไปสักการะพระบรมสารีริกธาตุบนภูเขาทอง ซึ่งความพิเศษไม่ใช่เพราะพระบรมสารีริกธาตุที่บรรจุอยู่ภายในถูกอันเชิญมาจาก ‘อินเดีย’ เท่านั้น แต่พระบรมสารีริกธาตุที่บรรจุอยู่นั้นยังเป็นของพระโคตมพุทธเจ้าจริง ๆ และนี่คือ 9 สิ่งที่ไม่ควรพลาดที่วัดสะเกศที่เราอยากชวนทุกคนมาติดตามในตอนนี้